
دولت جديد اگرچه توانسته است چند پرتاب موفق فضايي انجام دهد، اما عدم تشكيل جلسه شورايعالي فضايي و كاهش تمركز وزارت ارتباطات بر اين حوزه چالشهايي را پيشروي توسعههاي راهبردي قرار داده است.
به گزارش خبرنگار فضا و نجوم با گذشت نزديك به پنج ماه از آغاز به كار دولت چهاردهم بهرياست مسعود پزشكيان و نزديك شدن به روز فناوري فضايي كه سالگرد پيوستن جمهوري اسلامي ايران به باشگاه كشورهاي صاحب فناوري فضايي است، تحليل عملكرد اين دولت در اين حوزه يكي از مهمترين موضوعاتي است كه نياز به بررسي دارد.
اگرچه دولت جديد توانسته است چند پرتاب موفق فضايي انجام دهد، اما عدم تشكيل جلسه شورايعالي فضايي و كاهش تمركز وزارت ارتباطات بر اين حوزه، چالشهايي را پيشروي توسعههاي راهبردي قرار داده است،
در اين گزارش، تلاش ميشود ابعاد مختلف اين موضوع بررسي و تحليل شود.
پرتابهاي موفق در دولت چهاردهم
يكي از نقاط قوت دولت چهاردهم، تداوم تلاشها در زمينه پرتابهاي فضايي بوده است. از زمان آغاز به كار اين دولت، سه پرتاب موفق بهشرح زير انجام شده است:
ماهواره چمران1 ـ تاريخ پرتاب: 24 شهريور
اين ماهواره با موفقيت به مدار مورد نظر رسيد و توانست دادههاي اوليه خود را ارسال كند. مأموريت اصلي اين ماهواره تحقيقاتي و اثبات فناوري در حوزه اصلاح، انتقال و مانور مداري بود.
ماهوارههاي كوثر و هدهد ـ تاريخ پرتاب: 15 آبان
اين دو ماهواره با حمايت سازمان فضايي ايران و توسط بخش خصوصي دانشبنيان ساخته شدند و در حوزه سنجش از دور و مخابرات باند باريك بهكار گرفته ميشوند.
بلوك انتقال مداري سامان1 و ماهواره فخر1 ـ تاريخ پرتاب: 16 آذر
بلوك انتقال مداري سامان1، نشاندهنده گام مهمي در افزايش توانمنديهاي ايران در ارسال ماهواره به مدارهاي بالاتر است. ماهواره فخر1 نيز بهمنظور ارائه خدمات مخابراتي طراحي شده است.
هرچند اين ماهوارهها، با توجه به زمان لازم براي رسيدن به مرحله پرتاب، قاعدتاً حاصل تلاش و پيگيريهاي دولت سيزدهم بوده است ولي پرتاب آنها نشان ميدهد كه دولت چهاردهم تلاش كرده است تداوم برنامههاي فضايي را حفظ كند، با اين حال، نبود هماهنگي كلان و عدم تشكيل جلسات شورايعالي فضايي ميتواند روند رشد صنعت فضايي را با چالش مواجه كند.
چرا شورايعالي فضايي در دولت چهاردهم تشكيل نشده است؟
يكي از سؤالات مهمي كه ذهن كارشناسان و فعالان حوزه فضايي را به خود مشغول كرده، عدم تشكيل جلسات شورايعالي فضايي است در حالي كه در اوايل دولت سيزدهم و در آبان 1400 شورايعالي فضايي بهرياست شهيد جمهور در محل وزارت ارتباطات تشكيل شد.
حسن سالاريه؛ رئيس سازمان فضايي ايران در پاسخ به سؤال خبرگزاري تسنيم درباره اين موضوع اظهار كرد: شورايعالي فضايي يكي از مهمترين اركان سياستگذاري كلان در حوزه فضايي كشور است. اين شورا كه بالاترين مقام اجرايي كشور، يعني رئيسجمهور، رياست آن را بهعهده دارد، وظيفه سياستگذاري كلان و هماهنگي و برنامهريزي بين دستگاههاي مختلف را بهعهده دارد.
بهگفته وي، هماهنگي براي برگزاري جلسات شورا بهدليل فشردگي برنامههاي رياستجمهوري و تعدد نهادهاي مرتبط، چالشهايي بههمراه داشته است، با اين حال، پيگيريهاي لازم انجام شده است و انتظار ميرود كه اين جلسات در آيندهاي نزديك برگزار شوند.
كاهش تمركز وزارت ارتباطات بر حوزه فضايي
عليرغم اهميت استراتژيك صنعت فضايي، بهنظر ميرسد كه توجه وزارت ارتباطات بيشتر معطوف به موضوعات ديگر از جمله فيلترينگ و شبكههاي اجتماعي شده است، اين در حالي است كه ضرورت سياستگذاري كلان در حوزه فضايي و اجراي برنامههاي تدوينشده، از جمله نيازهاي اساسي كشور در اين برهه زماني محسوب ميشود، با وجود اين، نبايد اهميت موضوع رفع فيلترينگ را ناديده گرفت؛ چرا كه اين مسئله نيز بهطور مستقيم با حقوق شهروندي و توسعه ارتباطات كشور مرتبط است، اين كاهش تمركز را ميتوان در عدم واكنش و يا واكنشهاي ضعيف وزير ارتباطات در خصوص پرتابهاي اخير مشاهده كرد.
موازيكاري در صنعت فضايي بين سازمان فضايي ايران و پژوهشگاه فضايي ايران
يكي ديگر از چالشهاي اساسي در صنعت فضايي كشور، مسئله موازيكاري در اين حوزه است. هرچند بهنظر ميرسد تفكيك وظايف بين دستگاههاي متولي انجام شده باشد ولي از نگاه بيروني وجود چندين متولي براي مثال در حوزه ماهواره، موضوعي است كه استفاده منطقي از منابع محدود را دچار خدشه ميكند، البته قابل درك است كه از بين بردن موازيكاريها در دستگاهها و وزارتخانههاي مختلف كار سادهاي نيست و نيازمند زمان است ولي طرح اين سؤال در خصوص سازمان فضايي ايران و پژوهشگاه فضايي ايران كه ذيل يك وزارتخانه بوده منطقي است.
رئيس سازمان فضايي ايران در پاسخ به سؤال خبرنگار تسنيم درباره اين موضوع نيز گفت: پژوهشگاه فضايي ايران بهعنوان بازوي فني و اجرايي سازمان فضايي محسوب ميشود و وظيفه اصلي آن، اجراي برنامههاي تحقيق و توسعه صنعت فضايي ايران است. اين پژوهشگاه تحت نظر وزارت ارتباطات فعاليت ميكند و مجري برنامههاي تحقيق و توسعه سازمان فضايي ايران است.
وي همچنين تأكيد كرد كه وجود نهادهاي موازي ميتواند مشكلاتي ايجاد كند و تلاشهايي براي ايجاد هماهنگي و يكپارچگي در اين زمينه در حال انجام است. سازمان برنامه و بودجه نيز به اين مسئله ورود كرده و برنامههايي براي اصلاح ساختارها تدوين شده است.
بررسيها نشان ميدهد كه طبق اساسنامهها، اين دو مجموعه بعد از بازگشت به وزارت ارتباطات در سال 1393، تاكنون مستقل و مشغول موازيكاري بودهاند غير از 3 سال اخير كه از لحاظ برنامهاي تحت مديريت واحد قرار داشتهاند.
نگاه به آينده؛ ضرورت تشكيل شورايعالي فضايي
تشكيل شورايعالي فضايي، نهتنها ميتواند به هماهنگي بين نهادهاي مختلف كمك كند، بلكه به سياستگذاري كلان و ايجاد راهبردهاي منسجم در حوزه فضايي نيز منجر خواهد شد. ايران با توجه به توانمنديهاي علمي و فني خود در اين حوزه، ميتواند به يكي از كشورهاي پيشرو در عرصه فضايي تبديل شود، با اين حال، دستيابي به اين هدف نيازمند تعهد جدي و برنامهريزي دقيق است.
چالش اختصاص بودجه صنعت فضايي ايران
بودجه صنعت فضايي ايران هرچند در سالهاي اخير رشدهايي را تجربه كرده است، اما همچنان پاسخگوي تمامي نيازهاي اين بخش نيست، براي مثال، در سال 1403 بودجه بخش فضايي غيردفاعي كشور با رشد 12درصدي به 5 هزار و 307 ميليارد تومان رسيده است، با اين حال، تخصيص نامتوازن اعتبارات و كاهش بودجه برخي نهادهاي كليدي، از جمله سازمان فضايي ايران كه با كاهش 80درصدي مواجه شده، چالشهايي جدي را براي توسعه و اجراي پروژههاي فضايي كشور ايجاد كرده است.
علاوه بر اين، سهم كلي بخش فضايي از اعتبارات عمومي كشور بسيار اندك است و به 0.21 درصد محدود ميشود، اين در حالي است كه افزايش درآمدهاي حاصل از فعاليتهاي فضايي نشاندهنده ظرفيت بالاي اين حوزه براي رشد و توسعه است. با وجود تلاشهاي دولت براي افزايش بودجه، نياز به برنامهريزي دقيقتر و سرمايهگذاريهاي هدفمندتر براي تحقق اهداف بلندمدت فضايي كشور بيش از پيش احساس ميشود.
صنعت فضايي ايران با وجود دستاوردهاي قابل توجه، همچنان با چالشهايي مانند عدم تشكيل شورايعالي فضايي و موازيكاري بين نهادهاي مختلف مواجه است. دولت چهاردهم بايد با تقويت سياستگذاري كلان و ايجاد هماهنگي بين نهادها و ارتقاي جايگاه سازمان فضايي ايران، مسير توسعه اين صنعت استراتژيك را هموارتر كند، همچنين، توجه به موضوعات ديگر نبايد از اهميت صنعت فضايي بكاهد؛ چرا كه اين حوزه، يكي از عوامل كليدي در افزايش اقتدار علمي و اقتصادي كشور بهشمار ميرود.
برچسب:
كمتوجهي دولت به صنعت فضايي،
ادامه مطلب
امتیاز دهید:
رتبه از پنج:
0
بازدید: